Irena Bernášková – Działaczka Antynazistowskiego Ruchu Oporu
Irena Bernášková, znana również pod pseudonimami Inka, Paní Inka oraz Vlasta Nováková, urodziła się 7 lutego 1904 roku w Pradze. Była czeską dziennikarką oraz aktywną uczestniczką antynazistowskiego ruchu oporu. Jej życie, choć tragiczne, pozostawiło trwały ślad w historii Czech i Czechosłowacji, a jej odwaga i determinacja w walce przeciwko reżimowi nazistowskiemu są do dziś inspiracją dla wielu.
Wczesne życie i edukacja
Irena była drugą z trzech córek Vojtěcha Preissiga, utalentowanego malarza i grafika, oraz jego żony Ireny. W 1910 roku jej rodzina wyjechała do Stanów Zjednoczonych, gdzie spędzili osiem lat w Bostonie. Czas spędzony w Ameryce miał istotny wpływ na młodą Irenę, która miała okazję poznać różnorodność kultur oraz idei politycznych, co z pewnością ukształtowało jej późniejsze poglądy.
W czasie I wojny światowej dom Preissigów stał się miejscem spotkań czeskich działaczy niepodległościowych na emigracji. Po zakończeniu wojny i uzyskaniu niepodległości przez Czechosłowację w 1921 roku, Irena wraz z rodziną wróciła do Pragi. Tam rozpoczęła studia uniwersyteckie, które były świadectwem jej ambicji oraz chęci do działania na rzecz swojego kraju.
Życie osobiste i małżeństwo
W 1925 roku Irena podjęła decyzję o wyjściu za mąż za swojego kuzyna Eduarda Bernáška, co było sprzeczne z wolą jej ojca. Ta decyzja doprowadziła do zerwania kontaktu między nią a Vojtěchem Preissigiem na cztery lata. Niestety, małżeństwo okazało się nieszczęśliwe. Eduard Bernášek nie potrafił zaakceptować silnej osobowości Ireny, co prowadziło do konfliktów między małżonkami.
Ich związek ostatecznie się rozpadł po tragicznym wydarzeniu – poronieniu Ireny oraz wykluczeniu przez lekarzy możliwości kolejnej ciąży. Mimo trudności osobistych, Irena potrafiła odbudować relację ze swoim ojcem po jego powrocie do Czechosłowacji w latach 30.
Antynazistowski ruch oporu
Po okupacji Czechosłowacji przez Niemców w 1939 roku, Irena Bernášková postanowiła zaangażować się w działalność antynazistowskiego ruchu oporu. Wspólnie z ojcem Vojtěchem Preissigiem oraz innymi działaczami tworzyła podziemne pismo patriotyczne „V boj” („Do boju”). Początkowo jej rola ograniczała się do przepisywania artykułów oraz kolportażu gazety.
Jednak po aresztowaniu Josefa Škalda w listopadzie 1939 roku, odpowiedzialność za redagowanie i wydawanie pisma spadła na Irenę. Dzięki jej determinacji i umiejętnościom organizacyjnym, pod jej kierownictwem ukazało się aż 37 numerów „V boj”. Oprócz tego była również zaangażowana w pomoc dla działaczy zagrożonych aresztowaniem, organizując ich transport na Słowację oraz do Węgier.
Aresztowanie i skazanie
Mimo starannego ukrywania się, Irena została aresztowana 21 września 1940 roku. Używając fałszywych dokumentów na nazwisko Vlasta Nováková, wpadła w ręce niemieckich służb bezpieczeństwa. Podczas przesłuchań przyznała się do wydawania podziemnej prasy oraz brała na siebie całą odpowiedzialność za działalność „V boj”. Jej odwaga była godna podziwu – mimo groźby śmierci nie zdradziła innych członków ruchu oporu.
5 marca 1942 roku została skazana przez Trybunał Ludowy na karę śmierci za zdradę stanu. Była to tragiczna chwila nie tylko dla niej samej, ale również dla całej Czechosłowacji – stała się pierwszą obywatelką czechosłowacką skazaną na śmierć przez sąd III Rzeszy.
Irena Bernášková została zgilotynowana 26 sierpnia 1942 roku w berlińskim więzieniu Plötzensee. W wyniku represji ze strony nazistów cierpiały także inne osoby z jej bliskiego otoczenia – zarówno jej mąż, jak i ojciec zginęli w obozach koncentracyjnych.
Pamięć i upamiętnienie
Irena Bernášková pozostawiła po sobie niezatarte ślady w historii Czech. Pośmiertnie została odznaczona Krzyżem Wojennym Czechosłowackim 1939 w 1946 roku oraz Medalem Za Bohaterstwo w 1998 roku. W 2010 roku otrzymała tytuł honorowej obywatelki Pragi, co świadczy o uznaniu jej wkładu w walkę o wolność i niepodległość kraju.
Dzięki staraniom lokalnych historyków oraz społeczności praskiej, pamięć o Irenie jest pielęgnowana na różne sposoby. W miejscu jej dawnego zamieszkania przy ulicy Jihovýchodní VIII w dzielnicy Záběhlice znajduje się tablica upamiętniająca zarówno ją, jak i jej ojca Vojtěcha Preissiga.
Zakończenie
Irena Bernášková to postać niezwykła – kobieta odznaczająca się odwagą i determinacją w trudnych czasach okupacji. Jej życie pokazuje, jak ważne są wartości takie jak wolność, sprawiedliwość oraz solidarność wobec innych. Współczesne pokolenia powinny pamiętać o takich bohaterach jak ona, którzy walczyli o lepszy świat pomimo przeciwności losu. Historia Ireny Bernáškovej jest nie tylko opowieścią o heroizmie jednostki, ale także przypomnieniem o konieczności walki z wszelkimi formami totalitaryzmu i opresji.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).