Wstęp
Oddział czołgów majora Lewisa-Browna to jednostka, która miała swoje miejsce w historii wojsk pancernych Białej Armii podczas wojny domowej w Rosji. W 1919 roku, w kontekście zawirowań politycznych i militarnych, Brytyjczycy postanowili wzmocnić swoje siły na północy Rosji, wysyłając do Archangielska oddział składający się z czołgów oraz żołnierzy. Celem tej misji była głównie ochrona wojsk brytyjskich oraz wsparcie dla białych generałów walczących przeciwko bolszewikom. W artykule tym przyjrzymy się szczegółowo temu oddziałowi, jego misji oraz dalszym losom przybyłych czołgów.
Przybycie oddziału do Archangielska
29 sierpnia 1919 roku do Archangielska na statku SS „Kildonan Castle” dotarł brytyjski oddział pancerny pod dowództwem majora Lewisa-Browna. W skład jednostki wchodziło 69 żołnierzy, w tym 9 oficerów. Oddział był wyposażony w cztery czołgi typu Mk V oraz dwa czołgi Mk A „Whippet”. To właśnie te maszyny miały stanowić kluczowy element wsparcia dla brytyjskich wojsk stacjonujących na północy Rosji.
Po przybyciu na miejsce, Brytyjczycy natychmiast przystąpili do rozlokowania swoich czołgów w strategicznych punktach. Jeden z czołgów Mk V pozostał w porcie, a pozostałe zostały skierowane do różnych lokalizacji, takich jak dzielnica Sołombała czy pobliski port Bakarica. Część z nich przeznaczono również do celów szkoleniowych. W ramach tego przedsięwzięcia powstał rosyjski oddział ćwiczebny pod dowództwem pułkownika Kenotkenicza, który miał na celu przygotowanie rosyjskich żołnierzy do obsługi nowoczesnych pojazdów pancernych.
Misja i działania oddziału
Choć głównym celem przybycia oddziału majora Lewisa-Browna było zabezpieczenie i ochrona wojsk brytyjskich działających na północy Rosji, nie ma jednoznacznych informacji o tym, czy czołgi brały udział w bezpośrednich działaniach zbrojnych przeciwko bolszewikom. Oddział skoncentrował się przede wszystkim na wsparciu operacji ewakuacyjnych oraz ochronie strategicznych punktów zaopatrzenia.
Do 12 października 1919 roku brytyjska armia ewakuowała swoje siły z Archangielska. Większość czołgów została przekazana Estończykom, którzy wykorzystywali je aż do połowy lat trzydziestych XX wieku. Jednakże w Archangielsku pozostawiono dwa czołgi – jeden Mk V i jeden Mk A – które przeszły pod komendę białych generałów walczących z bolszewikami.
Walki z bolszewikami
29 października 1919 roku miała miejsce jedyna znana walka czołgów z bolszewickimi oddziałami. Dwa czołgi pod dowództwem pułkownika Kenotkenicza wspierały atak piechoty białej armii wzdłuż linii kolejowej. Na widok nadjeżdżających maszyn pancernych, bolszewicy zaczęli uciekać, co umożliwiło białym zajęcie stacji kolejowej Plesieck. Czołgi kontynuowały rajd pancerny w kierunku stacji kolejowej Jemca, gdzie ich obecność miała istotne znaczenie dla morale żołnierzy białych.
Warto jednak zauważyć, że mimo sukcesu w tej bitwie, sytuacja na froncie nie była korzystna dla białych. Z biegiem czasu ich pozycje stawały się coraz bardziej osłabione z powodu przewagi liczebnej i organizacyjnej bolszewików.
Zatopienie czołgów i ich dalsze losy
19 lutego 1920 roku oddziały bolszewickie wkroczyły do Archangielska. W obliczu nieuchronnej klęski, biali zdecydowali się zatopić swoje czołgi w rzece Dwinie, aby nie mogły one trafić w ręce przeciwnika. Mimo tego bolszewicy szybko wydobyli oba pojazdy z wody i przetransportowali je do Moskwy, gdzie zostały włączone do Rezerwowej Pancernej Brygady Samochodowej.
Dalsze losy tych czołgów są nieznane. Nie wiadomo, jakie były ich dalsze wykorzystanie ani jak wpisały się one w rozwój radzieckich sił pancernych. Niemniej jednak historia oddziału majora Lewisa-Browna pozostaje interesującym epizodem w dziejach wojsk pancernych oraz międzynarodowej interwencji podczas wojny domowej w Rosji.
Podsumowanie
Oddział czołgów majora Lewisa-Browna stanowi ważny fragment historii interwencji alianckiej podczas wojny domowej w Rosji. Jego misja związana była zarówno z ochroną brytyjskich sił na północy kraju, jak i wsparciem dla białej armii walczącej przeciwko bolszewikom. Choć jednostka ta nie odegrała znaczącej roli militarnej, jej obecność ilustruje skomplikowane realia polityczne tamtego okresu oraz wpływ międzynarodowych interwencji na lokalne konflikty. Zatopienie czołgów oraz ich późniejsze wydobycie przez bolszewików pokazuje również dynamiczne zmiany frontowe oraz trudności związane z prowadzeniem działań wojennych w tak złożonych warunkach.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).